Có một nỗi đau mà gần như ai rồi cũng phải đi qua: đến một ngày, cha mẹ không còn nữa. Khi còn cha mẹ, nhiều người nghĩ rằng mình vẫn còn thời gian. Công việc bận một chút thì để tuần sau về. Cuộc gọi hôm nay chưa nghe thì mai gọi lại. Một bữa cơm chưa ăn cùng cũng chẳng sao. Nhưng đến khi cha mẹ mất rồi, con người mới hiểu có những việc trên đời không thể làm bù.
Và cũng từ đó, rất nhiều người bắt đầu day dứt. Phải làm gì để báo hiếu? Cúng thế nào cho đúng? Có cần làm giỗ lớn không? Có cần đốt nhiều vàng mã không? Có nên cầu siêu, tụng kinh, làm phước rồi hồi hướng không? Người đã mất có biết con cháu đang làm gì không?
Những câu hỏi ấy rất tự nhiên, vì tình thương vẫn còn trong khi người mình thương đã không còn hiện diện bằng thân xác. Nhưng nếu chỉ chăm chăm vào nghi lễ mà quên mất tinh thần của chữ hiếu, ta rất dễ biến báo hiếu thành một hình thức.
Báo hiếu sau khi cha mẹ mất không phải là làm cho thật lớn. Mà là sống sao cho cha mẹ nếu biết được cũng có thể an lòng.
Đừng Để Đến Khi Cha Mẹ Mất Mới Bắt Đầu Nói Hai Chữ Báo Hiếu
Điều đau nhất không phải lúc nào cũng là sự mất mát. Mà là sự hối tiếc.
Có người sau khi mẹ mất mới nhớ rằng bà từng gọi rất nhiều lần nhưng mình luôn nói đang bận. Có người cha nằm viện, con nghĩ vài hôm nữa rảnh sẽ vào thăm, nhưng vài hôm nữa không bao giờ đến. Có người cả đời kiếm rất nhiều tiền cho cha mẹ nhưng lại không có thời gian ngồi nghe họ kể một câu chuyện cũ.
Đến khi bàn thờ được lập lên, con người mới bắt đầu có thời gian. Ngày giỗ về đầy đủ. Lễ vật chuẩn bị chu đáo. Tiền bạc không tiếc. Nhưng người cần nhận những điều đó đã không còn.
Bởi vậy, bài học lớn nhất của báo hiếu người đã khuất lại dành cho những người vẫn còn cha mẹ. Nếu còn, hãy làm ngay. Đừng đợi.
Cha mẹ cần một chiếc áo thật khi họ còn lạnh hơn một tủ quần áo giấy sau này. Cần một bữa cơm khi còn ăn được hơn mâm cúng thật lớn khi đã mất. Cần một chuyến đưa đi khám lúc đau yếu hơn một tang lễ thật sang trọng.
Hiếu tốt nhất luôn là hiếu khi người còn sống. Nhưng nếu cha mẹ đã mất, điều đó không có nghĩa chúng ta không còn gì để làm. Chỉ là cách báo hiếu phải thay đổi.
Thờ Cúng Là Để Nhớ Nguồn, Không Phải Để Mua Sự Phù Hộ
Trong văn hóa Việt Nam, bàn thờ cha mẹ và tổ tiên là một phần rất quan trọng của gia đình. Việc thắp hương, cúng giỗ, tưởng niệm người đã khuất có giá trị rất lớn về tinh thần và văn hóa.
Nhưng cần hiểu đúng. Bàn thờ không nên biến thành nơi trao đổi.
Con cúng cha mẹ thứ này, xin cha mẹ phù hộ con thứ kia. Con làm mâm lớn, mong công việc thuận. Con đốt thật nhiều, mong người mất không về trách.
Nếu việc thờ cúng được xây trên nỗi sợ và sự mặc cả, chữ hiếu đã bắt đầu lệch.
Thờ cha mẹ là nhớ mình từ đâu mà có. Là mỗi lần đứng trước bàn thờ, tự hỏi mình đang sống thế nào. Có làm điều khiến gia đình mang tiếng không? Có giữ được anh em hòa thuận không? Có chăm người còn sống trong nhà không? Có sống đàng hoàng với những gì cha mẹ từng dạy không?
Nếu không làm được những điều ấy mà chỉ chăm phần lễ, thì ta đang giữ hình thức nhưng bỏ mất gốc.
Làm Giỗ Lớn Chưa Chắc Đã Là Hiếu Lớn
Có những gia đình đến ngày giỗ tổ chức rất lớn. Mâm cỗ nhiều, khách đông, tiền bạc tốn không ít. Điều đó không có gì sai nếu gia đình có điều kiện và muốn con cháu tụ họp.
Nhưng đừng nghĩ quy mô của ngày giỗ phản ánh mức độ hiếu thảo.
Một mâm cơm đơn giản mà anh em ngồi với nhau vui vẻ đôi khi có ý nghĩa hơn một đại tiệc mà trong lòng mọi người vẫn đầy oán giận.
Có gia đình cha mẹ vừa mất xong thì con cái tranh nhau nhà đất. Đến ngày giỗ lại cùng đứng trước bàn thờ khấn rằng nhớ cha mẹ. Nếu người đã khuất thật sự có thể biết, họ sẽ vui vì mâm cúng lớn hay đau vì các con đã không còn thương nhau? Câu trả lời không khó.
Giữ được gia đình sau khi cha mẹ mất có khi chính là một trong những cách báo hiếu lớn nhất. Bởi cha mẹ dành cả đời dựng một mái nhà. Đừng để sau khi họ mất, con cái vì căn nhà ấy mà mất luôn tình thân.
Theo Phật Giáo, Báo Hiếu Người Đã Khuất Không Chỉ Nằm Ở Lễ Vật
Trong tinh thần Phật giáo, một người sau khi mất đi theo nghiệp và nhân duyên của chính mình. Người sống không thể dùng tiền bạc hay nghi lễ để xóa sạch nghiệp cho người chết.
Nhưng người sống có thể trợ duyên. Có thể tụng kinh. Có thể làm việc thiện. Có thể bố thí. Có thể cúng dường đúng pháp. Có thể giữ giới, hạn chế sát sinh rồi hồi hướng.
Điểm quan trọng ở đây là tạo ra thiện nghiệp thật. Nếu nhân ngày giỗ cha, ta giúp một người nghèo. Nếu nhớ mẹ, ta hỗ trợ một người già neo đơn. Nếu muốn hồi hướng cho cha mẹ, ta làm một việc thiện rồi thành tâm nguyện điều lành ấy trở thành duyên tốt cho họ.
Dù người đã mất có "nhận" được theo cách chúng ta tưởng tượng hay không, việc thiện ấy ít nhất đã tạo lợi ích thật cho một người đang sống. Và nỗi nhớ của mình đã được biến thành điều lành. Đó là một sự chuyển hóa rất đẹp.
Hồi Hướng Không Phải Là Chuyển Phước Như Chuyển Tiền
Nhiều người có suy nghĩ rằng mình làm được một số công đức rồi "gửi" cho cha mẹ. Cách hiểu này dễ hình dung nhưng chưa thật sự chính xác.
Công đức không phải vật chất. Không có một tài khoản phước nơi mình có một trăm điểm rồi chuyển năm mươi điểm sang cho người chết.
Hồi hướng là sau khi làm điều thiện, ta không giữ tâm công trạng chỉ cho mình mà mở rộng tâm nguyện đến người khác. "Con xin đem thiện lành này hồi hướng đến cha mẹ, tổ tiên, những người đã khuất và tất cả chúng sinh."
Ngay khi khởi tâm như vậy, cái tôi đã bớt chặt một chút. Đó cũng là tu.
Người mất có được lợi ích đến đâu còn tùy nhân duyên theo niềm tin của từng truyền thống. Nhưng người sống chắc chắn được lợi ích ở chỗ tâm mình rộng hơn, nỗi đau bớt đóng kín và tình thương được chuyển thành hành động.
Đừng Cố Gọi Cha Mẹ Quay Lại Chỉ Vì Quá Nhớ
Sau khi cha mẹ mất, có người rất muốn biết họ đang ở đâu. Có người tìm thầy gọi hồn. Có người liên tục hỏi xem cha mẹ có về không. Có người chỉ cần nằm mơ thấy một lần đã cố giải mã từng chi tiết.
Tình thương khiến điều này dễ hiểu. Nhưng cả Phật giáo lẫn nhiều truyền thống Đạo giáo đều có một điểm đáng suy nghĩ: người mất có con đường của người mất, người sống có con đường của người sống.
Thương không nhất thiết phải giữ. Đôi khi thương đúng là để người ấy đi.
Nếu thật sự tin cha mẹ đang ở một trạng thái khác, tại sao ta lại liên tục kéo sự chú ý của họ về những chuyện đời cũ?
Cầu siêu khác với gọi hồn ở chính chỗ này. Một bên mong người mất được nhẹ và đi tiếp. Một bên muốn người mất quay lại để người sống bớt nhớ. Điều sau rất dễ xuất phát từ chấp.
Cha Mẹ Mất Rồi, Điều Quan Trọng Nhất Là Giữ Gia Phong
Cha mẹ để lại nhiều loại tài sản. Có người để nhà. Có người để đất. Có người để tiền.
Nhưng có một loại tài sản lớn hơn rất nhiều mà ít người để ý. Đó là cách sống.
Một người cha cả đời giữ chữ tín có thể để lại cho con một cái tên mà người khác tin tưởng. Một người mẹ sống hiền hòa có thể để lại cho con cháu một nếp nhà biết thương nhau. Ông bà từng khó khăn nhưng không lấy thứ không thuộc về mình, đó là một bài học.
Những thứ ấy gọi là gia phong.
Nếu sau khi cha mẹ mất, con cháu giữ được điều tốt ấy, thì người đã khuất vẫn đang "sống" trong chính cách gia đình tiếp tục tồn tại. Ngược lại, nếu cha mẹ mất xong con cái vì tiền mà quay lưng, những gì họ dành cả đời xây dựng có thể tan rất nhanh.
Cho nên báo hiếu không chỉ là thờ. Mà là giữ. Giữ tiếng tốt. Giữ tình anh em. Giữ những nguyên tắc tốt mà cha mẹ từng dạy. Giữ cho thế hệ sau còn biết ông bà mình là người thế nào.
Có Những Lỗi Lầm Chưa Kịp Xin Lỗi, Phải Làm Sao?
Đây là nỗi đau rất lớn của nhiều người.
"Ngày cuối tôi đã nói một câu rất nặng." "Lúc mẹ cần tôi nhất, tôi đã không có mặt." "Cha mất rồi tôi mới hiểu ông."
Không thể quay lại để sửa quá khứ. Nhưng có thể không lặp lại nó trong tương lai.
Nếu từng vô tâm với cha mẹ, từ nay đối xử tốt hơn với người già. Nếu từng nóng với cha, hãy học cách không nóng với con mình. Nếu mẹ cả đời làm thiện, hãy tiếp tục một phần việc thiện ấy.
Sám hối thật sự không phải ngồi trách bản thân suốt đời. Nó là thấy lỗi và sống khác.
Nếu cha mẹ có thể biết, có lẽ họ cũng không mong con mình dành hai mươi năm để tự hành hạ vì một lỗi cũ. Một người cha thương con chắc mong con sửa. Không mong con chết theo phần lỗi ấy.
Đừng Sát Sinh Thật Nhiều Để Cầu Phước Cho Cha Mẹ
Một điều cũng cần nhìn lại trong nhiều dịp giỗ chạp là chuyện mâm cỗ.
Vì thương người mất nên gia đình làm thật nhiều món. Có nơi sát sinh rất nhiều chỉ để chứng minh lễ lớn.
Nhưng nếu chúng ta tin nhân quả, thì cách này có một nghịch lý. Ta đang mong người mất được nhẹ nghiệp, nhưng lại tạo thêm sát nghiệp trong ngày tưởng niệm họ.
Vì vậy nhiều gia đình hiện nay chọn mâm cúng chay hoặc cúng đơn giản, tiết chế hơn. Số tiền dư có thể dùng làm việc thiện.
Điều này không có nghĩa bắt buộc mọi người phải thay đổi truyền thống ngay lập tức. Nhưng rất đáng suy nghĩ. Tâm thành không cần đo bằng số lượng món ăn.
Vàng Mã Cũng Không Phải Thước Đo Lòng Hiếu
Tín ngưỡng vàng mã thuộc về một phần văn hóa dân gian và cũng xuất hiện trong một số hệ nghi lễ Đạo giáo ở các hình thức nhất định. Gia đình giữ tập tục ở mức vừa phải không phải điều cần bị chế giễu.
Nhưng không nên tin rằng càng đốt nhiều thì cha mẹ càng hưởng nhiều. Cũng không nên sống trong sợ hãi rằng không đốt thì người chết sẽ thiếu thốn hoặc về trách phạt con cháu.
Nếu vẫn đốt, hãy hiểu đó là một biểu tượng của tưởng nhớ. Đừng để nó trở thành gánh nặng tài chính. Đừng vay tiền làm lễ. Đừng biến nó thành cuộc thi xem nhà ai hiếu hơn. Và nhất là đừng để một đống đồ mã thay thế cho việc làm thiện thật.
Cha Mẹ Mất Rồi, Hãy Chăm Những Người Họ Còn Thương
Đây là một cách báo hiếu rất thực tế.
Cha mất mà mẹ còn, hãy chăm mẹ. Cha mẹ đều mất nhưng còn ông bà, anh chị em, hãy giữ tình. Cha mẹ thương cháu, hãy nuôi dạy con cho tốt. Cha mẹ từng lo lắng nhất cho một người anh em khó khăn, nếu có khả năng hãy giúp họ trong giới hạn phù hợp.
Đừng chỉ chăm bàn thờ của người mất mà bỏ mặc những người họ từng thương khi còn sống.
Có những người ngày nào cũng lau bàn thờ cho cha rất sạch nhưng lại bỏ mặc mẹ già một mình. Có người giỗ mẹ năm nào cũng lớn nhưng không nói chuyện với em ruột vì vài mét đất mẹ để lại.
Đó là lúc chữ hiếu cần được nhìn lại.
Đừng Biến Nỗi Nhớ Thành Nhà Tù
Có những người sau khi cha mẹ mất thì cuộc đời gần như dừng lại. Họ cảm thấy nếu mình cười thì có lỗi. Nếu đi chơi thì bất hiếu. Nếu hạnh phúc thì như đang quên người đã mất.
Nhưng tình thương không yêu cầu chúng ta phải đau mãi.
Cha mẹ nuôi con không phải để sau khi mình chết con cũng sống như đã chết một nửa. Nếu cha mẹ thương mình thật sự, điều họ mong chắc vẫn là con khỏe, con sống được, con tiếp tục chăm gia đình.
Cho phép mình sống tiếp không phải quên. Đó là tôn trọng sự sống mà cha mẹ đã trao.
Nếu Muốn Báo Hiếu, Hãy Làm Một Việc Đẹp Mỗi Năm Nhân Danh Cha Mẹ
Thay vì chỉ hỏi năm nay cúng gì, có thể tạo một truyền thống mới cho gia đình.
Mỗi ngày giỗ cha, cả nhà cùng làm một việc thiện. Ngày giỗ mẹ, trích một khoản giúp người khó khăn. Trồng một cây. Tặng học bổng. Hỗ trợ bệnh nhân. Tặng sách. Hoặc đơn giản là cả gia đình ngồi lại, kể cho thế hệ trẻ nghe về những điều tốt đẹp của ông bà.
Mười năm trôi qua, ngày giỗ không còn chỉ là ngày đau buồn. Nó trở thành ngày gieo phước. Người đã mất trở thành một nhân duyên để điều thiện tiếp tục được sinh ra.
Đây là cách biến ký ức thành giá trị.
Báo Hiếu Không Phải Là Cố Chứng Minh Mình Thương Cha Mẹ Bao Nhiêu
Tình thương càng thật đôi khi càng ít cần trình diễn.
Tang lễ lớn không chứng minh người con hiếu. Mộ phần thật đẹp không chứng minh người con hiếu. Ngày giỗ thật sang cũng không chứng minh người con hiếu. Những thứ ấy có thể xuất phát từ lòng thành, nhưng nó vẫn chỉ là hình thức bên ngoài.
Chữ hiếu nằm ở một tầng sâu hơn. Lúc cha mẹ còn sống, mình đã đối xử ra sao. Sau khi họ mất, mình có giữ được lời dạy tốt không. Mình có sống để họ không phải mang tiếng không. Mình có làm cho gia đình họ để lại tốt hơn hay tệ hơn.
Đó mới là những câu hỏi khó.
Kết Luận: Cuối Cùng, Cha Mẹ Mất Rồi, Báo Hiếu Thế Nào Mới Là Đúng?
Không có một nghi lễ duy nhất áp dụng cho mọi gia đình. Mỗi tôn giáo có cách tưởng niệm khác nhau. Mỗi vùng có phong tục khác nhau. Mỗi gia đình có truyền thống riêng.
Nhưng có vài nguyên tắc có lẽ luôn có giá trị.
Tưởng nhớ bằng lòng biết ơn, không bằng nỗi sợ. Làm lễ trong khả năng, không phô trương đến mức thành gánh nặng. Nếu tin nhân quả, hãy tạo thiện nghiệp và hồi hướng. Nếu tin vào thế giới vô hình, hãy mong người mất được nhẹ nhàng đi tiếp chứ đừng liên tục tìm cách kéo họ quay về. Giữ anh em hòa thuận. Chăm những người còn sống. Sống sao cho không làm xấu tên cha mẹ.
Và quan trọng nhất, hãy trở thành một người tốt hơn nhờ những gì cha mẹ đã từng trao cho mình.
Bởi đến cuối cùng, thứ đẹp nhất một người con có thể đặt trước bàn thờ cha mẹ không phải là mâm lễ thật lớn. Mà là chính cuộc đời của mình. Một cuộc đời biết sống có nghĩa. Biết thương người. Biết giữ đức. Biết gìn giữ gia đình.
Nếu cha mẹ thật sự còn biết, có lẽ đó là điều khiến họ an lòng nhất. Và nếu họ đã đi rất xa, không còn theo dõi cuộc đời ta như cách dân gian hình dung, thì cách sống ấy vẫn không hề uổng phí.
Bởi báo hiếu cao nhất không phải là giữ người đã mất ở lại, mà là để những điều tốt đẹp của họ tiếp tục sống trong chính mình.
BIÊN SOẠN: THẦY TRẦN KHƯƠNG
