Con đường giác ngộ, từ ngàn xưa đến nay, luôn được nói là con đường nhẹ – gọn – không cần hành lý.
Nhẹ vì không mang theo tham cầu.
Gọn vì không chất chứa hơn thua.
Và không hành lý vì không có gì để nắm giữ.
Thế nhưng nhìn vào thực tế, không ít người bước lên đường tu lại giống như đang chuẩn bị cho một chuyến đi rất dài, rất nặng, và rất nhiều thủ tục.
Trên lưng không chỉ là chiếc y và bình bát, mà là cả một kho đồ vô hình: bằng cấp xếp tầng, chứng chỉ đóng khung, chức danh treo trước ngực, giáo phẩm sáng bóng, thêm chút tiện nghi hiện đại để “đỡ khổ”, và đôi khi là vài cuốn sổ ngân hàng để tâm được an.
Khi Phương Tiện Học Đạo Trở Thành Thước Đo Vị Thế
Ban đầu, bằng cấp Phật học sinh ra với một mục đích rất đẹp: giúp hiểu kinh sâu hơn, hành pháp đúng hơn, và không rơi vào mê tín. Nhưng khi đi qua vài vòng luân chuyển, nó bắt đầu biến dạng.
Từ phương tiện học đạo, nó trở thành thước đo vị thế.
Học càng cao, cái tôi càng cần một chiếc ghế cao hơn để ngồi cho “xứng tầm”.
Lúc ấy, kiến thức vẫn tăng, nhưng khoảng trống trong tâm thì không lớn lên bao nhiêu.
Chứng Chỉ – Một Dạng Bám Chấp Tinh Vi
Chứng chỉ cũng vậy. Chứng chỉ sinh ra để xác nhận năng lực, nhưng nhiều khi lại xác nhận rất rõ một điều khác: khả năng bám chấp của con người tinh vi đến mức nào.
Bám không phải bằng tay, mà bằng danh xưng.
Bám không phải vào vật, mà vào cảm giác “mình là ai” trong hệ thống tu hành.
Giáo Phẩm, Chức Sắc Và Cơn Nghiện Được Tôn Trọng
Giáo phẩm và chức sắc, nghe qua thì rất đạo. Nhưng dùng lâu, rất dễ nghiện.
Nghiện không phải vì vải vóc hay hình thức, mà vì cảm giác được tôn trọng.
Một khi đã quen được xưng hô long trọng, quen được mời lên hàng trên, quen được quyền quyết định, thì hai chữ “buông bỏ bản ngã” bắt đầu được dời lại.
Không phải bỏ, mà là… để đó, chờ khi rảnh.
Tiện Nghi Và Tài Sản – Lớp Bám Chấp Khó Thấy Nhất
Tiện nghi và tài sản lại là một tầng bám chấp khác, tinh tế hơn.
Một đời sống càng đủ đầy tiện nghi, thì lý tưởng “thiểu dục tri túc” càng dễ bị biến thành khẩu hiệu treo tường.
Tài khoản ngân hàng giúp bớt lo hôm nay ăn gì, nhưng đồng thời mở ra một nỗi lo mới: nếu mai này không còn thì sao?
Sổ đỏ giúp an cư, nhưng cũng giúp cái “ngã” có chỗ trú ngụ rất vững.
Thế là từ bỏ gia đình nhỏ để xây dựng một “gia sản tu hành” lớn hơn, bài bản hơn, hợp thức hóa hơn.
Đạo Không Đi Bằng Lý Do, Đạo Đi Bằng Sự Nhẹ Của Tâm
Điều trớ trêu là tất cả những thứ đó đều có thể được giải thích bằng lý do rất hợp lý, rất đúng, rất khó phản biện.
Nhưng Đạo chưa bao giờ đi bằng lý do.
Đạo đi bằng sự nhẹ đi của tâm.
Giác ngộ vốn không phải là một cuộc thi leo núi mang theo thật nhiều huy chương.
Nó không chấm điểm theo số bằng cấp.
Không xếp hạng theo chức danh.
Và không cộng điểm vì tài sản tích lũy.
Đó là một hành trình rất khác: hành trình bỏ xuống.
Ai Mang Càng Nhiều, Đi Càng Chậm
Ai mang càng nhiều, đi càng chậm.
Ai sợ mất, càng khó buông.
Ai còn phải giữ hình ảnh, người đó chưa thể rỗng rang.
Nếu con đường giải thoát mà cần vali, két sắt, hồ sơ lưu trữ và bảng thành tích, thì rất có thể con đường đó đã rẽ sang hướng khác.
Không phải hướng sai, nhưng là hướng hành chính, không phải hướng giải thoát.
Đặt Xuống Gánh Nặng Cuối Cùng
Người thật sự đi trên con đường Đạo không cần chứng minh mình đang tu.
Họ không cần nhẹ hơn ai, cũng không cần nặng hơn ai.
Họ chỉ lặng lẽ bỏ bớt từng món hành lý trong tâm, cho đến khi nhận ra: thứ nặng nhất không phải là vật chất, mà là cái ngã khoác áo tu hành.
Và chỉ khi dám đặt gánh đó xuống, con đường giải thoát mới thật sự… bắt đầu.
__THẦY TRẦN KHƯƠNG_
